Afbeelding
06 sep 19
06 sep 19
Europese waarden: met één maat meten

Eindelijk ligt het er: de Europese Commissie heeft een plan klaar over hoe ze de stand van democratie, rechtsstaat en grondrechten gaat monitoren in alle Europese landen. Het welkome antwoord op mijn voorstel voor een “Grondrechten APK” dat het Europees Parlement al in 2016 met brede meerderheid aannam. Broodnodig, als je ziet hoe in Polen onafhankelijke rechters worden weggepest door de regering, of een totaalverbod op abortus wordt ingevoerd, hoe in Hongarije de vrije pers is gekneveld en de academische vrijheid feitelijk is afgeschaft, hoe in Malta een journaliste die corruptie in regeringskringen onderzocht werd vermoord, maar ook hoe burgerrechten in alle landen onder druk komen zodra de dreiging van terreur of migratie als argument bovengehaald werd. Een robuuste democratie, onafhankelijke rechtsstaat en gewaarborgde grondrechten zijn nooit vanzelfsprekend.

Met haar blauwdruk omarmt nu ook de Commissie dat idee, dat we de stand van de rechtsstaat in alle landen elk jaar gaan monitoren – dus niet alleen als het ergens al uit de hand gelopen is, zoals in Polen of Hongarije. Zo kunnen we het tij proberen keren voordat problemen ontstaan. In het belang van de burgers in die landen zelf natuurlijk, die door het recht beschermd moeten worden. Maar er is ook een bredere Europese dimensie: want als er ergens binnen de EU een probleem is met het functioneren van de rechtsstaat, of als de democratische vrijheden ergens onder druk staan, heeft dat een impact op de EU als geheel. Corruptie en misdaad zoeken altijd de zwakste schakel, en steken daarna makkelijk de grens over. En voor een goed draaiende Europese economie en veilige investeringen heb je een stabiele en robuuste rechtsstaat nodig.

Het plan van de Commissie is veel minder breed dan het parlement wilde. De Commissie wil een beperkte en technocratische focus op de instituties van de rechtsstaat. Terwijl het Parlement juist wil dat ook zaken als vrijheid van de pers, vrouwen- en homorechten, academische vrijheid, privacy, de vrijheid van meningsuiting en de rechten van NGOs worden meegenomen.

Het Europees Parlement wil bovendien dat een panel van onafhankelijke experts de monitoring doet, niet ambtenaren van de Commissie of van de lidstaten zelf. De “slager-keurt-het-eigen-vlees” methode werkt niet. Alle lidstaten moeten volgens dezelfde meetlat worden beoordeeld. Er moet één meetlat zijn voor de EU, één standaard, die we met elkaar afspreken.

Het waarborgen van onze democratie, rechtsstaat en grondrechten is geen ambtelijke exercitie, maar een zaak van collectieve politieke verantwoordelijkheid.

D66 zal zich ook in deze termijn hard inzetten voor een Europese grondrechten APK. We laten staten zich niet verschuilen achter het argument van “nationale traditie”. Want nationale systemen mogen verschillen, maar onze gezamenlijke waarden zijn niet onderhandelbaar.

 

print